Reisdata vooraf 06-08-2005 07-08-2005 08-08-2005 09-08-2005 10-08-2005 11-08-2005 12-08-2005 13-08-2005 14-08-2005 15-08-2005 16-08-2005 17-08-2005 18-08-2005 19-08-2005 20-08-2005 21-08-2005 22-08-2005 23-08-2005 24-08-2005 25-08-2005 26-08-2005 27-08-2005 28-08-2005 29-08-2005 30-08-2005 31-08-2005 01-09-2005 02-09-2005 03-09-2005 04-09-2005 05-09-2005 weer thuis Manyongdae en Pjongjang Wij ontbijten in Restaurant Nr 1 met toast en rijst met komkommer. Het buffet serveert zowel westers als Koreaans eten. Traditioneel eten Koreanen drie keer per dag rijst met vlees en groenten, maar omdat dat 's morgens vroeg nogal tijdrovend is schijnt men tegenwoordig steeds vaker in westerse stijl te ontbijten. Om 9 uur vervoegen wij ons in de lobby, waar onze gidsen al staan te wachten. We rijden naar Manyongdae, om het geboortehuis van Kim Il Sung te bekijken. In 1925 verliet Kim Il Sung op dertienjarige leeftijd zijn ouderlijk huis om te strijden voor de bevrijding van Korea dat al sinds 1910 bezet was door de Japanners. Twintig jaar later, in 1945, keerde hij als overwinnaar terug naar het huis, waar alleen zijn grootouders nog woonden. Kim's ouders, broers en zusters waren allen gesneuveld in de strijd. Omdat het huis oud was en lekte, waardoor de vloer nat was, wilde zijn grootvader een logeerplek in orde maken bij de buren. Kim Il Sung echter zei dat hij jaren lang het leven van een strijder had geleefd en in de bossen had geslapen en dat hij zeker wel op een natte vloer kon slapen. Tegenwoordig wordt het huisje, nu mooi opgeknapt en goed onderhouden, druk bezocht door toeristen, maar vooral door groepen Koreanen. Voor ons legt een groep werknemers bloemen bij het monument, na ons wordt een groep soldaten, aanzienlijk sneller dan wij, langs de bezienswaardigheid geleid. Mr O leidt ons rond en vertelt uitgebreid over de geschiedenis van het huisje, waarbij wij alle kans krijgen om foto's te maken. We kunnen ook, letterlijk, een kijkje in de keuken nemen. In dit soort huizen lag de keuken wat lager dan de rest van de woning, zodat de warmte van het fornuis heel praktisch kon worden gebruikt als vloerverwarming voor de naastgelegen woonkamer. De grote leider is van eenvoudige komaf. We zien de gedeukte kookpot die de grootmoeder van Kim Il Sung voor een klein bedrag kon kopen omdat hij mislukt was. Maar het eten dat zij er ik bereidde smaakte er uiteraard niet minder om. Naast het huisje bevindt zich de waterput waar de familie water haalde. Wij halen ook een emmertje omhoog en scheppen water in houten bakjes die daarvoor gereed staan. Het water smaakt erg goed, lekker fris. Onze andere gids, Mr Kim, vraagt lachend aan Sasja of hij een "great man" wil worden. Dat schijnt je namelijk te worden van dit water. Het huis van Kim Il Sung Woonkamer met portretten Schuurtje en kookpotten Heerlijk water uit de put in Manyongdae Even verderop is een souvenirstalletje. Volgens onze informatie vooraf zou Noord Korea een land zijn waar men, behalve de werken over en door de grote leiders, niet veel souvenirs kan kopen. Dat blijkt echter reuze mee te vallen, want er is hier vanalles: schilderijtjes, borduurwerkjes, eetstokjes en zelfs zilveren sieraden. Ik koop een armband, want sieraden vind ik de allerleukste souvenirs. Telkens als je er een draagt heb je de herinnering aan je reizen de hele dag bij je. Ik begin ondertussen al een aardig internationale collectie te krijgen. Kim Il Sungs geboortehuis ligt in een mooi park en we wandelen de heuvel op, naar de plaats waar Kim Il Sung in zijn jonge jaren zat te studeren. Vanaf zijn vaste plek op een grote steen had hij een prachtig uitzicht over de stad, die vandaag helaas een beetje in nevelen is gehuld. Een mozaiek beeldt uit hoe hij daar zat te peinzen over de bezetting van zijn land. Even verderop staat een pagode op de heuveltop, die druk bevolkt is door soldaten en jonge meisjes. Het is vandaag namelijk een feestdag, de dag van de jeugd, dus de jonge Koreanen trekken er massaal (en groepsgewijs) op uit naar dit soort belangrijke plaatsen. Als we vanaf de pagode foto's maken van het uitzicht vraagt Mr O of ik op de foto wil met een paar Koreaanse meisjes. Ja tuurlijk, lijkt me grappig, maar alleen als zij dat willen, hoor. Mr O begint direct drie dames te regelen om te poseren, en geeft Sasja opdracht een foto te maken. Ik vraag nog eens of de meisjes wel willen, maar Mr O zegt van wel en zo poseren wij braaf met zijn allen, geamuseerd maar ook lichtelijk opgelaten. Ik wel althans. De jonge Kim denkt na Met Koreaanse schonen Mooi mistig uitzicht Mr O heeft nog meer verassingen in petto. Als we door de stad rijden roept hij opeens iets tegen de chauffeur, die een U-turn maakt en de poort binnenrijdt van een bedrijventerrein. Mr O heeft gemerkt dat wij van kunst houden (wij fotograferen ons suf bij elk monument en mozaiek) en heeft ter plekke besloten een bezoek aan de Mansudae Art Studio in te lassen. Hier produceert men de beelden, billboards en mozaieken die we overal op straat zien. Helaas is het zondag, de enige vrije dag in Noord Korea, waar men van maandag tot en met zaterdag werkt en naar school gaat, en ook nog eens een feestdag, dus de studio is dicht. Helaas, we houden hem tegoed. We rijden naar een metrostation, lopen zonder kaartje naar binnen en bewonderen daar de mozaieken waarmee de muren versierd zijn. Strijdbare arbeiders en stralende boeren sieren in vrolijke kleuren de wanden van het station. Een enorme afbeelding laat zien hoe Kim Il Sung een fabriek bezoekt en de lopende zaken bespreekt met de arbeiders. Het is als de metro van Moskou, maar met veel meer kleur. Tot onze vreugde mogen we ook hier zonder problemen fotograferen. We houden het netjes en schieten alleen plaatjes van de kunst, niet van de mensen. Mr O loopt wat relaxte rondjes over het perron en laat ons onze gang gaan. Als we aangeven de voorstelling bovenaan de trap te willen fotograferen blijft hijzelf op het perron achter. Hoe verder we uit zijn buurt raken hoe meer Koreanen ons beginnen na te staren en onderzoekend rond te kijken wie ons begeleidt. Het is wel duidelijk dat je hier als loslopende westerling niet ver zou komen. Achteraf vermoeden we dat dit misschien een kleine test is van onze betrouwbaarheid. De metro van Pjongjang heeft twee lijnen die elkaar in het midden kruisen. Wij zijn op Puhung station, het eerste station van de Chollima lijn en tot mijn groot plezier rijden we een halte met de metro mee naar het volgende station, Jongwang. Daar zijn pas echt grote mozaieken te bewonderen, zo leren wij. Beide wanden van het station zijn bedekt met een groot mozaiek, dat Pjongjang voorstelt, gezien vanaf de rivier. Het perron is als het ware de rivier, waarvandaan je uitzicht hebt op de oostelijke en westelijke oevers van de overdadig in bloeiende magnolia's gehulde hoofdstad. De metrostellen zelf lijken erg op de Berlijnse metro, met dit verschil dat in elke wagon een portretje van vader en zoon Kim aan de muur hangt. Als we met de rolstrap het station verlaten roept een passerende Koreaan ons toe "Nice to meet you!" Station Puhung Blije boeren On the spot guidance Magnolia in bloei Mount Paektu Station Jongwang Het busje wacht ons op bij de uitgang van de metro en we rijden naar Mansu Hill. We worden kennelijk verwacht, want er loopt al een bloemenverkoper met exact één bos bloemen die wij aanschaffen voor straks. Eerst bekijken we het fonteinenpark, met een grote hoeveelheid fonteinen in alle soorten en maten en een fraai beeld van dansende dames in witte steen uitgevoerd. Daarna is het tijd voor een eerbetoon aan de president. Op Mansu Hill staat het Grand Monument, een twintig meter hoog bronzen beeld van Kim Il Sung, geflankeerd door twee beeldengroepen van elk 100 figuren. Kim's uitgestoken rechterarm wijst het volk de weg zoals Lenin en Stalin dat in de Sovjetunie deden. Op de achtergrond is een 70 meter breed mozaiek te zien van Mount Paektu, de heilige berg van Korea, waar naar verluidt Kim Jong Il geboren is. De bedoeling is dat wij bloemen leggen en buigen voor het beeld van Kim Il Sung en dat doen we dan ook. Het wordt weliswaar niet gepresenteerd als een verplichting, maar we hebben van te voren al van meerdere kanten begrepen dat het nogal beledigend is om geen respect te tonen aan de grote leider. En we zijn hier te gast tenslotte. Met dat idee in zijn achterhoofd heeft Sasja vandaag een overhemd (nouja, een geruite bloes van Ecko, maar toch best netjes!) meegenomen en trekt dat over zijn t-shirt aan als we naar het beeld van Kim Il Sung gaan. Onze gids Mr Kim informeert of hij het koud heeft of dat het een teken van respect is. Het antwoord is niet moeilijk te raden, want Pjongjang is vandaag gehuld in een klamme warmte, waarin elk kledingstuk er als een teveel voelt. Sasja antwoordt dat hij er een beetje fatsoenlijk bij wil lopen, wat direct Mr O's goedkeuring weg kan dragen: fatsoenlijk is goed. Net als we ons inleven in de plechtige stemming merkt Mr O tot onze verbazing op dat Sasja wel een foto moet maken terwijl ik de bloemen leg. Uh, ok. Ik loop naar de sokkel van het beeld en leg de bloemen langzaam aan Kim's voeten zodat Sas de tijd heeft voor de foto. Het lijkt me niet gepast om hier grijnzend te gaan staan poseren. Als ik klaar ben maken we gedrieën een buiging voor het beeld van de leider. Daarna mogen we foto's maken van de beeldengroepen aan weerskanten. De oorlogen en wederopbouw van (Noord) Korea worden hier uitgebeeld in meer dan levensgrote, zeer realistische beelden met veel expressie in hun gezichten. Landbouwwerktuigen en vuurwapens zijn tot in detail herkenbaar. We leggen bloemen en maken een buiging bij het Grand Monument De beelden aan weerszijden We lopen de heuvel af naar beneden. Op een zuil staat een beeld van een gevleugeld paard met een arbeider en een boerin op zijn rug. Dit beeldt Chollima uit, een mytisch paard dat model staat voor de Koreaanse snelheid en daadkracht bij de wederopbouw van hun in de Koreaanse oorlog zwaar gehavende land. Langs de straat staan drie grote billboards met politieke afbeeldingen. Waar bij ons de commercie je vanaf elke straathoek toeschreeuwt dat je vooral Puma of Nike moet kopen heeft hier de overheid het alleenrecht de burgers via dit medium toe te spreken. Mozaieken worden geplaatst ter herinnering van gebeurtenissen waar Kim Il Sung en Kim Jong Il bij betrokken waren, en grote geschilderde billboards sporen de bevolking aan met politieke leuzen. Weer boven maken we foto's van het beeld van Kim il Sung. Van te voren hebben we gelezen dat je de leider altijd in zijn geheel moet portretteren op een respectvolle manier. Waar wij bij andere beelden en gebouwen de camera nog wel eens scheef willen houden of alleen een detail willen kieken, houden we ons hier dus aan de ongeschreven regels en zetten Kim in zijn geheel en netjes rechtop op de foto. Het Chollima beeld Billboards op straat Het is tijd voor de lunch. Wij worden vandaag getrakteerd op Koreaanse fondu. We hebben met zijn vijven een eigen kamertje in het restaurant en ieder krijgt een pannetje bouillon en een heel pakket etenswaren om daarin te bereiden. We krijgen eetstokjes en een lepel. Koreaanse stokjes zijn van metaal en ze zijn dunner dan de houten of plastic stokjes die wij kennen van de Chinees. Dat is wel even wennen. Een populair bijgerecht in Korea is kim chi. Het is gefermenteerde kool, flink gekruid met rode pepers. Sas vindt het lekker, maar ik ben niet zo goed met heet eten en hou het bij slechts een paar stukjes, gevolgd door een glas water. Kim chi wordt meestal gemaakt van kool, maar soms ook van andere groenten en is in de winter een belangrijke bron van vitamine C in het Koreaanse dieet. Volgens onze gidsen zegt de smaak van de kim chi veel over de kwaliteiten van de kok of huisvrouw. Volgens onze gids Mr Kim is kim chi een goed middel tegen SARS, dat dan ook niet voorkomt in Noord Korea. Ik geloof het meteen, dat virus zal wel wijzer wezen dan in de buurt van die hete pepers te blijven hangen. Poeh! De "green bean" pannenkoekjes kunnen meer mijn goedkeuring wegdragen. Ze schijnen ook nog goed te zijn tegen katers. Best handig, want qua drinken beslaat het repertoire voornamelijk water, bier en Koreaanse wodka en likeur. Al komt er even later tot mijn grote vreugde nog wel rijstthee op tafel, waarvan ik duidelijk de grootste afnemer ben. Het eten gaat er uitgebreid en relaxed aan toe en we hebben de kans met onze gidsen te praten zonder dat het over monumenten gaat. Van Koryo Tours hebben we een velletje gekregen met een aantal Koreaanse woorden er op, zoals "goeiedag", "alsublieft", "dankuwel" enzovoort. Maar ze zijn niet zo eenvoudig om onder de knie te krijgen. Goeiedag in het Koreaans bijvoorbeeld is "anjonghasimnika", en dat vergt toch wel enige oefening. Mr Kim grapt dat we aan het eind van de week alle woorden moeten kennen, want dan volgt er een examen. "Jaja" reageert Sasja, "en als we zakken mogen we het land niet uit zeker?". "Juist" lacht Mr Kim. Als we zakken, voegt hij er nog aan toe, moeten we naar de universiteit om te studeren. Maar we moeten het wel zelf betalen! Da's natuurlijk een erg grappige opmerking in een socialistisch land. Ik begeef me naar het toilet en tref een Aziatische hurk-wc zonder slot op de deur en met een lege stortbak. Maar geen nood: in de hal bij de wasbak bevindt zich een betegelde bak die gevuld is met water, waarin een plastic steelpan drijft. Dit is blijkbaar de normale manier om het toilet door te spoelen. Monument voor de Koreaanse Arbeiderspartij Na de lunch bezoeken we het monument voor de oprichting van de Arbeiderspartij. Dat is gebouwd in 1995, toen de partij 50 jaar bestond. Het bestaat uit een ronde ring, gedecoreerd met revolutionaire afbeeldingen in brons van waaruit drie vuisten met de symbolen van de partij oprijzen: de hamer, de sikkel en de penseel, die symbool staan voor respectievelijk de arbeiders, de boeren en de intellectuelen. Zoals alle communistische monumenten is het een enorm gevaarte, alleen al imponerend door zijn afmetingen. Het staat op één lijn met het Grand Monument van Kim Il Sung, een flink eind verderop aan de overkant van de rivier de Teadong. Als het niet zo mistig was hadden we hem kunnen zien vanaf hier. Als we terug naar het busje lopen is er opeens een dame met een tafeltje met souvenirs gematerialiseerd aan de voet van het monument. Echt waar, daarnet was ze er nog niet! We begeven ons naar de Tower of the Juche Idea, die we gister van de overkant van de rivier al hebben zien staan. De 170 meter hoge toren is gebouwd ter ere van de 70e verjaardag van Kim Il Sung en is natuurlijk ook vol van allerhande symboliek. Zo heeft de toren een decoratie van 35 bloemen aan de ene kant en 35 aan de andere kant, zodat je samen weer op 70 komt. Op het grote plein om de toren heen staan beeldengroepen in de bekende communistische sociaal realistische stijl, die de strijders van de revolutie en de helden van het volk uitbeelden. Helaas voor ons kunnen we niet naar boven, want de lift is in onderhoud. Jammer, ik ben dol op uitkijkpunten. Misschien kunnen we het later nog eens proberen. We kunnen nu alleen de hal zien, gedecoreerd met gedenkstenen van over de hele wereld. Allerhande groepen die het Juche idee bestuderen hebben hier hun felicitatiesteentje bijgedragen. Als we een beetje beteuterd voor de deur staan komt er een oud vrouwtje naar ons toe dat iets tegen ons zegt en dan weer doorloopt. Ze heet ons welkom in Korea, zo vertaalt Mr O. Nou, is dat niet lief? Tower of the Juche Idea We stappen weer in het busje en rijden een eindje de stad uit over een drie banen brede snelweg zonder belijning. In het midden is een berm met struikjes en aan de andere kant weer zo'n strook asfalt. De wegen zijn hier, naar goed communistisch gebruik, ontzettend breed en heel erg leeg. Er rijden bijzonder weinig auto's en vaak zijn wij de enigen. Er zijn wel veel mensen onderweg: ze verplaatsen zich te voet of per fiets langs de autowegen. En omdat ze niet zo gewend zijn aan autoverkeer willen ze nog wel eens nietsvermoedend midden op de weg fietsen of opeens nog even vlak voor busje oversteken met hun handkar. Onze chauffeur moet mensen er dus voortdurend op attenderen dat hij er aan komt. Hij gebruikt de claxon dan ook veelvuldig, zowel preventief als wanneer er echt iemand in de weg loopt. Zo verplaatsen wij ons luid toeterend en met hoge snelheden door Pyongyang en omstreken. Het is warm in de auto en wij hebben moeite om onze ogen open te houden op de snelweg. Telkens dommelen we weg en schrikken weer wakker als we door een van de vele kuilen in de weg rijden. Ook onze gidsen zitten te knikkebollen. Af en toe gluur ik in de achteruitkijkspiegel om te zien of de chauffeur nog wakker is, maar hij blijft als enige voortdurend wakker en alert en stuurt ons behendig over de brede stroken leeg asfalt. We bezoeken de graftombe van koning Tongmyong, een van de heersers over het Koguryo rijk dat delen van Korea en China besloeg. Er zijn hier vele tombes, die vanwege hun oude muurschilderingen op de culturele erfgoedlijst van Unesco staan. De originele beelden van krijgers, paarden en tijgers die rond zo'n tombe horen te staan zijn helaas gesneuveld in de Koreaanse oorlog, maar zijn in 1998 herbouwd. Ze zijn opgetrokken uit spierwitte steen, waardoor deze historische plek er opmerkelijk fris en modern uitziet. Een lokale gids leidt ons rond bij de graftombes. Ze draagt een zwartwitte variant van de traditionele jurk. Zou dit een kruising zijn tussen het traditioneel en het communistisch gewaad? Waarschijnlijk bleekt ze haar gezicht, want het lijkt lichter te zijn dan de rest van haar huid, iets wat we in China ook al een paar keer hebben gezien. Het is ons een raadsel waarom de Aziatische vrouwen zo licht willen zijn. In China dragen ze paraplu's tegen de zon, hier zie je veel vrouwen lopen die een boek of krant tegen hun hoofd houden om hun gezicht tegen de zon te beschermen. We bezichtigen een aantal kleurrijke schilderijen die de ontstaansgeschiedenis van het Koreaanse rijk uitbeelden en bekijken de meer dan levensgrote witte beelden van krijgers en hun paarden voor de tombe van koning Tongmyong. Onder de bomen naast de tombe zitten jonge kunstenaars de omgeving te tekenen en schilderen. Dat wij geen zin hebben om kunst te kopen lijkt de lokale gids niet zo te waarderen en ze wil al terug lopen als Mr O haar er op wijst dat we nog niet alles gezien hebben. De tombe van de koning is afgesloten, maar een van de vele kleinere tombes erachter is opgengesteld zodat we kunnen zien hoe zo'n grafkelder er van binnen uitziet. We lopen een stukje door een prachtig sprookjesbos met van die schilderachtige Aziatische dennen met mooie kronkelige stammen en stuiten op de grafkelder die er van buiten nog het meest uitziet als een soort hobbithuisje: een ronde heuvel met mals groen gras er op en een deurtje in het midden. Tombe van Koning Tongmyong met krijgers en paarden Open voor bezoek De gids is een beetje eigenaardig. Ze komt telkens heel dicht naast of achter me lopen en houdt me af en toe een tijdje bij mijn bovenarm vast als daar in mijn ogen helemaal geen aanleiding toe is. Het voelt een beetje ongemakkelijk, maar ik doe maar net of ik het ook heel normaal vind. Vervolgens bezoeken we een boeddhistische tempel. Ook deze is van recente herbouwdatum en ziet er bijzonder frisgeschilderd uit. In het hoofdgebouw staan drie gouden Boeddhabeelden, waarvan de middelste de grootste Boeddha van Noord Korea is. Maar zoals gebruikelijk is communistische landen is religie hier natuurlijk niet zo wijdverbreid. Als dank voor de rondleiding geven we de lokale gids een potje Nivea (uiteraard niet de whitening variant!). Ik doe daarbij mijn best zo verstaanbaar mogelijk 'kamsahamnida' te zeggen, het Koreaanse woord voor 'bedankt'. Het zal vast heel beroerd klinken, maar de bedoeling is evengoed duidelijk. Boeddhistische tempel Boeddhabeelden Mooie schilderingen Hevig hobbelend over de Koreaanse wegen rijden we terug richting Pjongjang, waarbij we af en toe loskomen van de stoelen als we door een erg diepe kuil gaan. Mr Kim kijkt dan even achterom of wij niet geschrokken zijn en wij lachen vrolijk terug. Onderweg houden we halt bij een beeld dat als een soort poort over de hele weg is heengebouwd. Dit is het herenigingsmonument. Het bestaat uit twee stenen dames die Noord en zuid Korea symboliseren en die samen een verenigingd Korea in handen houden. Binnen krijgen we een video te zien die verhaalt over de scheiding van de twee Korea's en hun pogingen weer één land te worden. Helaas is de video in het Koreaans, zodat Mr O de tekst voor ons moet vertalen, want de laatste Engelstalige versie is ooit verkocht aan een toerist. Het verhaal van de Koreaanse tweedeling doet ons erg denken aan de geschiedenis van Duitsland. Na de tweede wereldoorlog hadden de Russen Noord Korea in handen en de Amerikanen Zuid Korea. Omdat de beide supermachten elkaar niet vertrouwden, is het land uiteindelijk in twee landen gesplitst, waarbij het noorden communistisch en het zuiden kapitalistisch werd. En de Koreaanse bevolking was daarbij natuurlijk het kind van de rekening. Het Reunification Monument over de weg heen en de gedenkstenen in de hal Aan het eind van de middag zet het busje ons af bij de schaatshal. Het is een rond gebouw, met een soort spanten eromheen die schaatsen synmboliseren. Een fraai en apart gebouw. Mr O heeft iets gezegd over een evening soirée en iets met dansen maar wij weten niet precies wat de bedoeling is. Hij kijkt steeds op zijn horloge om te zien wanneer 'ze' beginnen. Om de tijd te doden gaan we op de rand zitten van een leegstaande vijver, die omzoomd is door witte beelden van sporters in aktie. In de vijver zitten mensen in de schaduw van de rand kaart en schaak te spelen. Langs de kant staat een grote groep fietsen geparkeerd. De berijders ervan hebben hun tassen gewoon naast de fietsen op de grond gezet maar zijn zelf spoorloos. Zo staat er een berg tassen zomaar op straat waar helemaal niemand bij in de buurt is. Werkelijk ondenkbaar voor ons Amsterdammers! Dan opeens meldt Mr O dat 'ze' nu beginnen en wij spoeden ons achter hem aan naar een menigte Koreanen die zich heeft verzameld op het plein voor het Pjongjang gymnasium. Op de trappen van het gebouw treedt een bandje op, de muziek versterkt door een busje met grote speakers op het dak. Het publiek zit netjes opgesteld in rijen op de grond te luisteren. De band bestaat voornamelijk uit net geklede meisjes, die stoer gitaar spelen en liederen zingen die wij niet kunnen verstaan. Na een aantal nummers vertrekt de band en is het tijd om te dansen. Bekende Koreaanse muziek wordt gedraaid en de jeugd, want het is vandaag tenslotte de dag van de jeugd, danst er in grote groepen vrolijk op los volgens vaste stappen die iedereen kent. Gezeten op de rand van een plantenbak bestuderen wij het vrolijke tafereel. Jongens dansen met meisjes, waarbij sommigen heel opgewekt, maar anderen quasi ongeinteresseerd kijken zoals gebruikelijk op die leeftijd. Sommige meiden dansen daarom met een vriendin, zodat ze tenminste een enthousiaste danspartner hebben. Sommige meisjes dragen het scholieren zwart/wit, maar de meesten hebben traditionele Koreaanse jurken aan, in de meest felle kleuren. Rood en neonronze zijn veruit favoriet, maar ook lichtblauw, felgeel, gifgroen en knaloranje wervelen rond in de menigte. Bij ons in de buurt danst een meisje in de vreemde combinatie van rode Koreaanse jurk met beige honkbalpetje. Mr O stelt voor dat Sasja en ik ons in het feestgewoel mengen, maar wij hebben helemaal geen trek om als rare toeristen een beetje quasi lollig mee te gaan doen met lokale gebruiken die we niet kennen, dus wij blijven gewoon toeschouwer en maken wat foto's. Dan opeens staat er een Koreaan voor mijn neus die me ten dans vraagt en moet ik er wel aan geloven. We voegen ons in een kring dansenden en ik probeer zo goed mogelijk de stappen mee te doen en net te doen of ik me helemaal niet opgelaten voel. De dansen zijn niet zo ingewikkeld, maar helaas ben ik erg slecht in het onthouden van stapjes en bewegingen en dient er in de eerste dans regelmatig naar links of naar rechts gelopen te worden. Als mijn danspartner de ene kant op gaat moet ik de andere kant op. Als ik juist met hem meeloop verstoor ik de kring en veroorzaak ik botsingen, tot ik door de andere dansers weer de juiste kant op wordt gestuurd. De Koreanen moeten er wel om lachen en duwen me de goeie kant op. En net als het zweet in mijn handen staat van concentratie, opgelatenheid en het warme weer in het algemeen, is het natuurlijk tijd om de beide handen van de danspartner vast te pakken. Argh! Mijn danspartner vindt het reuze goed gaan. Ik begin de stappen door te krijgen en hij wijst preventief aan welke kant ik op moet lopen zodat ik netjes in de pas blijf. Maar na drie dansen acht ik het moment gekomen om dankjewel te zeggen (wat hij ongetwijfeld niet verstaat) en me met een beleefde buiging te excuseren, op mijn gezelschap wijzend. Daarna vertrekken we naar het busje. Mr Kim is verbaasd dat we nu al uitgedanst zijn. Luisteren naar de band Let's dance! We zijn blij in het hotel even rustig met zijn tweetjes aan tafel te kunnen schuiven om de indrukken van de dag te kunnen bespreken. Later op de avond gaat de telefoon op onze kamer, maar als ik opneem wordt er meteen weer opgehangen. Even checken of we er zijn, misschien?