Reisdata vooraf 06-08-2005 07-08-2005 08-08-2005 09-08-2005 10-08-2005 11-08-2005 12-08-2005 13-08-2005 14-08-2005 15-08-2005 16-08-2005 17-08-2005 18-08-2005 19-08-2005 20-08-2005 21-08-2005 22-08-2005 23-08-2005 24-08-2005 25-08-2005 26-08-2005 27-08-2005 28-08-2005 29-08-2005 30-08-2005 31-08-2005 01-09-2005 02-09-2005 03-09-2005 04-09-2005 05-09-2005 weer thuis Nomaden en paarden Na een lekker laat ontbijt stappen we in het minibusje. We rijden het park in, flink door elkaar geschud wordend op de hobbelige zandwegen. Dan komen we bij een laag stuk weg met flinke plassen water. Chauffeur Tumen kijkt even bedenkelijk, geeft dan gas en rijdt de blubber in. Zoals verwacht komen we vast te zitten. Extra gas en terugschakelen naar de eerste versnelling helpen niet. Tumen kan er wel om lachen. Hij stapt uit en legt een steen voor het linkerachterwiel, dat al aardig in de blubber zit. Nog meer gas. Modder spat op en het wiel graaft zich dieper in. Dat was ook te verwachten. Was dit in Nederland gebeurd of een ander westers land, dan had ik meteen geroepen dat het zo niet moest en was me ermee gaan bemoeien, verbaasd en geirriteerd over zo'n suffe aktie. Maar dit is Mongolië en hier is alles anders. Misschien gaan dingen hier niet altijd even efficiënt, maar ze gaan wel heel relaxed. Niks om je druk te maken dus. En zie: de redding is nabij. Een paar honderd meter verderop rijdt een Mongool in een kleine vrachtwagen met drie schapen in de laadbak. Hij ziet ons modderen en komt direct aangereden. Een touw gaat om de trekhaak en hopla, binnen een paar minuten is ons busje weer uit de blubber. De man krijgt een sigaret van onze chauffeur en vervolgt zijn weg, de schapen verbaasd kijkend achterin. Vast in de modder! Onze redder in nood ...en zijn schapen We rijden naar Ongot, een oud grafmonument (tijdvak vergeten). Het bestaat uit een verzameling beelden die mensen en dieren voorstellen. Ze staan langs een grenslijn die met verticale stenen was aangegeven. De plek is omgeven met een metalen hekje, dat flink detoneert in het verder volstrekt ongerepte landschap. Maar gelukkig zit er een poortje in het hekje en kun je de stenen toch van dichtbij bekijken en aanraken. We lopen een tijdje rond en maken foto's, terwijl we ons proberen voor te stellen wie die beelden hier heel vroeger hebben neergezet, in een tijd dat er nog geen hekjes waren in Mongolië. Onze chauffeur vindt dit een geschikt moment om de autoradio flink hard aan te zetten en even later schalt 'Hotel California' van de Eagles over de uitgestrekte Mongoolse steppen. Een bizarre combinatie, maar het heeft wel wat. Op een gegeven moment wijst Otgor Tumen op een omgevallen steen. Ze overleggen wat in het Mongools en het is al snel duidelijk: die steen moet weer rechtop. De chauffeur begint te tillen en uiteindelijk krijgen we hem met zijn drieën overeind. We plaatsen kleinere stenen er omheen zodat de steen goed rechtop blijft staan. Of het uit historisch oogpunt verantwoord is is weer een heel andere vraag. Ik hou het er maar op dat Otgor die steen vorige week nog rechtop heeft zien staan. En bovendien, wie zijn wij om te beweren dat de Mongolen hun eigen erfgoed niet overeind mogen zetten, hihi. Oude grens Beelden van mensen en dieren Rechtop! We rijden hobbelend verder door de prachtig groene Mongoolse landschap. De lucht is blauw en hier en daar ligt een door de zon gebleekte koeienschedel in het gras. Eric, Sas en ik zitten strak in de autogordels, maar onze gids en chauffeur doen daar niet aan. Otgor zit vrolijk kwebbelend op de passagiersstoel aan de linkerkant, zich vasthoudend aan een handgreep. Als de weg wel heel erg hobbelig wordt laat Tumen één hand van het stuur los om zich ook vast te houden aan een handgreep. Terwijl je juist dan zou verwachten dat een chauffeur beide handen aan het stuur zou willen hebben. Toch? Maar nee, zo werkt dat hier niet. We gaan op bezoek bij een nomadenfamilie. Nomaden zijn erg gastvrij, maar de eerste familie heeft liever geen toeristenbezoek, want vader en moeder zijn naar de stad en de dochters moeten nu de boel runnen. Bij de tweede familie hebben we meer geluk, we zijn van harte welkom. We worden uitgenodigd in de ger, waar vader, moeder, oma en twee jongen kinderen zitten. Het meisje is 12 en het jongetje 8 jaar. Ze zitten respectievelijk in de vijfde en tweede klas van de streekschool in de buurt. Maar nu even niet, want het is zomervakantie dus helpen ze mee met de dieren. De familie wacht ons buiten op. Het jongetje vindt het allemaal prachtig, terwijl het meisje ons een verlegen en een beetje bezorgd gadeslaat. Ze komt naast me lopen als we richting ger gaan en raakt voorzichtig mijn arm aan. Kennelijk ben ik het minst eng van het bezoek. Zoals het hoort lopen wij linksom de ger binnen (gasten links, familie rechts) en gaan zitten op de kleine krukjes die we krijgen uitgereikt. De vrouwen van de familie zitten tegenover ons op de smalle bedden die langs de muur staan. Hier treffen we niet van die mooie ruime beschilderde bedden zoals in onze ger, want dan zou je geen ruimte meer overhouden om te zitten. Op de plek waar volgens mijn 'Mongolian phrasebook' het huisaltaar hoort te staan staat een kleine televie met een dvd-speler. Ook de nomaden gaan met hun tijd mee. De meeste gers hebben aggregaten voor de stroom en sommige hebben zelfs een satelietschotel om tv te kunnen ontvangen. Vader pakt een theeketel met airag en schenkt een flinke kom in. Wij nemen ieder een slokje en geven dan de kom door. Airag is gefermenteerde merriemelk. Het is licht alcoholisch, een procent of 2 à 3. Het wordt veel gedronken in Mongolië, ook door kinderen. Waarschijnlijk is het gewoon de beste manier om de melk goed te houden. In Ulaan Baatar hebben we een ouder echtpaar op straat zien zitten met een enorm vat van waaruit ze airag verkochten. Het smaakt apart, maar ik vind het best lekker. De wodka, die ook van paardenmelk gestookt wordt, is wat minder mijn smaak. Hij is een beetje vettig en waterig tegelijk en smaakt vaag naar melk. Bijna alles wat men hier eet en drinkt komt van de dieren: vlees en zuivel zijn de belangrijkste onderdelen van het dagelijks dieet van de nomaden. Groente is ontzettend duur en vaak al oud als je t koopt. De Mongolen schijnen er ook niet erg dol op te zijn. We krijgen ook zure brokjes gedroogde kwark. De kwark wordt op het dak van de ger gedroogd in de zon en wordt daardoor keihard. Je moet echt flink bijten om er een stukje af te krijgen en voor mensen met losse kiezen is dit gerecht echt niet aan te raden. Bovenop de schaal ligt een kwak room waar je je stukje in kunt dopen. Wij zitten braaf op onze krukjes, terwijl oma touw vlecht en vader wodka inschenkt Airag wordt uit de ketel in een kom geschonken, wodka uit de stenen fles in een kopje Dan moeten de paarden gemolken worden. De familie heeft een kudde van 200 paarden. De merries worden in de zomer, als het droog is, 3 keer per dag gemolken, maar 's winters wel vijf keer. Per melkbeurt wordt er een ongeveer een liter melk opgevangen per merrie. We lopen achter de familie aan, naar de paarden die naast de gers staan. Het zoontje springt meteen op een van de kleine paarden die gezadeld klaarstaan en galoppeert er wild vandoor. Hij wil een beetje showen tegenover de gasten en geeft zijn paard extra hard de sporen. Het beest schiet er eigenlijk net iets te snel vandoor en ook de familie moet er om lachen. De familie melkt de merries en wij fotograferen de paarden van alle kanten. Een witte hengst met wapperende manen is de baas van de kudde. Hij begint te vechten met een andere hengst. Ik wil, van veilige afstand, een mooie aktiefoto maken, maar het meisje trekt me net dan een halve meter naar achter, geschrokken door de steigerende paarden. De agressie is van korte duur, de leider heeft zijn status snel bevestigd. Ik vraag aan het meisje, dat de hele tijd om me heen hangt, of ik een foto van haar mag maken. Dat mag: ze gaat stijf rechtop staan en trekt een ernstig gezicht. Dit is typisch voor Mongolen hadden we al gelezen: foto's zijn een serieuze aangelegenheid. Todd bevestigt dit later: zijn schoonfamilie staat ook altijd strak in de houding op de foto. Paarden melken De zoon op zijn paardje Dochter poseert Als we terug lopen naar de ger stappen wij over een stok heen die op de grond ligt. Oeps! Het is een lasso, en daar moet je altijd omheen lopen: er overheen stappen brengt ongeluk. Eric en ik kijken geschrokken. We lopen snel terug en lopen nu netjes om de lasso heen. Dit is vast niet hoe het hoort, maar de kinderen vinden het in elk geval erg grappig. We gaan weer naar binnen, voor nog meer wodka en airag. Wij nemen telkens kleine nipjes, maar Eric contstateert bezorgd dat de chauffeur inmiddels een twee kopjes wodka op heeft. Het zal zo'n vaart niet lopen: het spul is helemaal niet sterk en ander verkeer is hier totaal niet. Neem er nog een! Wij hebben, conform de adviezen in diverse reisverhalen, ballonnen en pennen meegenomen voor de Mongoolse kindertjes, want die zouden daar zo dol op zijn. Nu zien we eindelijk kans daar iets van kwijt te raken. We doneren een zakje ballonnen en papieren ijsparapluutjes. De kinderen beginnen vrolijk te blazen op de ballonnen. Het jongetje laat vervolgens zijn ballon los, waarna deze sputterend door de ger schiet en hij het uitgilt van het lachen. Het meisje blaast haar ballon op en gluurt er verlegen achter vandaan. Dan is het bezoek afgelopen. We gaan picknicken met de uit het gerkamp meegebrachte lunch. De chauffeur leent een tapijtje van de nomadenfamilie en we lopen de helling af naar de rivier. We waden naar een stukje waar een mooie grasbank is en installeren ons. Ons lunchpakket bestaat uit een bakje rijst met groenten en patatjes, een in aluminiumfolie verpakte sandwich en een door de zon gesmolten kitkatreepje, dat alleen nog zuigend uit de verpakking te krijgen is. Het uitzicht is fantastisch. Naast ons staan zeker 20 paarden in de rivier verkoeling te zoeken en te drinken en aan de overkant ontwaren we twee kraanvogels in het veld. Er staat een zacht briesje en de zon schijnt met overgave. Wat een prachtig land is dit! Picknick langs de rivier De kinderen uit de ger komen de heuvel af. Ze beginnen steentjes over het water te keilen. Vooral het jongetje is er heel goed in. De chauffeur roept de kinderen. Ze trekken hun schoenen uit. Het jongetje draagt van die echt Mongoolse leren laarzen, het meisje roze plastic slippers. Ze waden naar ons toe en krijgen de sandwiches die we over hebben. De chauffeur maakt grapjes met de jongen en probeert met zijn blote handen een vis te vangen in de rivier, maar zonder resultaat. Wij koesteren ons ondertussen in de zon, hmmmm… Terug in het kamp is er een paardrijafspraak. Sas is niet lekker door de warmte en ik durf niet, dus Eric staat er alleen voor. Ik vermaak hem met uitleg waarom ik paardrijden eng vind en hoe het ging bij mijn paardentocht in Monument Valley. Ik vind paarden prima, zolang ik er maar niet op hoef. Ik ga natuurlijk wel mee, met camera in de aanslag, om het opstijgen vast te leggen. Eric is van plan de volgende aflevering van "Off the Wall" op te nemen tijdens het rijden. De vorige aflevering was vanuit de trein, deze wordt vanaf een paard. Variatie in vervoermiddelen! Een uur later dan afgesproken arriveert de paardrijgids. Tijd is voor Mongolen niet zo belangrijk als voor ons. Dingen gebeuren als ze gebeuren, zo simpel is dat. Eric heeft zijn kleine clip on microfoontje op zijn t-shirt geklemd, zodat hij zijn handen vrij heeft voor de teugels. We beginnen alvast te praten, zodat de luisteraars straks kunnen meebeleven hoe Eric op het paard klimt. Otgor, onze gids, die niet doorheeft dat Eric aan het opnemen is, vind het bijzonder grappig dat hij opeens zo spraakzaam is en moet erg lachen om al zijn commentaar. Wat Eric allerminst gerust stelt is dat de paardrijgids de paarden eerst nog moet vangen. Op zijn eigen paard gezeten jaagt de gids een groepjes grazende paarden op en vangt ze een voor een met zijn lasso. Dat is echter nog niet makkelijk, want de paarden zijn slim en laten zich niet zomaar vangen. Eric is bang dat zijn paard straks boos zal zijn en het op hem zal afreageren. Omdat hij al die zorgen vanwege de opnames hardop uitspreekt, ligt Otgor helemaal in een deuk. Na een dik half uur zijn er uiteindelijk vijf paarden gevangen, want naast Eric gaan er nog vier Franse toeristen mee. Men mag zijn eigen paard kiezen. Eric neemt wijselijk de rustigste, want er staan een paar heel heftig met hun hoofd te schudden en dat is niet erg geruststellend voor een beginner. Zijn enige paardrijervaring tot nu toe was jaren geleden: een ritje op een bijzonder mak paard dat volgens Eric 'in coma' was. Paarden vangen Eric op zijn rijdier Off the Wall opnemen Na het doornemen van een lijst met instructies, waar onder meer in staat dat je een Mongools paard uitsluitend van de linkerkant mag benaderen, geen knisperende kleding moet dragen en tijdens het rijden geen kledingstukken aan of uit moet trekken, stapt Eric op zijn rijdier. Hij staat er wat verloren bij, niet wetende hoe het beest bestuurd moet worden, terwijl een eindje verderop de andere toeristen instructie krijgen in het Frans. Otgor en ik leggen uit hoe je links en rechts moet gaan en hoe je moet stoppen. Otgor merkt op dat Eric en zijn paard goed bij elkaar passen, want ze hebben hetzelfde haar. Ik huppel er omheen met de fotocamera en ben dolblij dat ik zelf niet op zo'n beest hoef. De communicatie verloopt anders dan wij gewend zijn en het is allemaal erg onduidelijk wat er allemaal precies gebeurt. "Can you go by yourself?" vraagt Otgor? "What do you mean?" vraagt Eric ongerust, erg ongelukkig dat er verder iemand zijn taal spreekt. Maar dan komt de paardengids aan en bevestigt een extra leidsel aan het hoofdstel van Eric's paard. Hij voert Eric's paard en dat van een Franse toerist met zich mee, zodat ze er niet alleen voor staan. De groep komt in beweging, op een enkele Franse achterblijver na, die zijn paard niet gestart krijgt. Hij combineert het geven van een tik op de billen met het aantrekken van de teugels, waardoor het paard telkens een soort "go and stop" commando krijgt. De Mongoolse gids van de Fransen rent er achteraan: "Ne tirez pas, ne tirez pas!". Uiteindelijk krijgt iedereen door hoe het ongeveer werkt, en kan er gereden worden. Al snel is de groep uit het zicht verdwenen achter een groene Mongoolse heuvel. Niet al het opgenomen materiaal is bruikbaar voor Off the Wall, dus edit Eric 's avonds een tussenstuk terwijl Sas en ik een wandeling maken. We genieten van de koele avondlucht, snuiven de heerlijke geur op van de kruidige begroeing die mij aan het niezen brengt en stalken een enorme kudde geiten met foto- en videocamera. Terug in de ger scharen wij ons gedrieen om de microfoon om een voor- en achterstuk voor de uitzending aan elkaar te kletsen. We geven onze impressies van de treinreis, de grensovergang Rusland - Mongolië en Hustai en Ulaan Baatar. Er is deze avond een familie zwarte kevertjes onze ger binnengetrokken. Ze lopen maar overal overheen alsof ze hier wonen ofzo. Als we gaan slapen en het licht uit doen, laten ze zich een voor een van het plafond naar beneden vallen. Een kwartier lang klinkt er plof, plof, plof als ze op de vloer landen, en incidenteel een "ploink" als er eentje op de metalen kachel valt.