Reisdata vooraf 06-08-2005 07-08-2005 08-08-2005 09-08-2005 10-08-2005 11-08-2005 12-08-2005 13-08-2005 14-08-2005 15-08-2005 16-08-2005 17-08-2005 18-08-2005 19-08-2005 20-08-2005 21-08-2005 22-08-2005 23-08-2005 24-08-2005 25-08-2005 26-08-2005 27-08-2005 28-08-2005 29-08-2005 30-08-2005 31-08-2005 01-09-2005 02-09-2005 03-09-2005 04-09-2005 05-09-2005 weer thuis Van Pjongjang naar Nampo Vandaag heeft Mr O iets leuks voor ons in petto. Hij heeft het programma een beetje gewijzigd en we gaan naar de filmstudio, koel! Het weer is vandaag grauw en grijs en Pjongjang is gehuld in regen. Dat levert mooie straattaferelen op. De bevolking spoedt zich door de stad op rubberlaarzen en onder alle kleuren paraplu's. Veel dames hebben zelfs plu en laarzen die bij elkaar passen. Het ziet er onverwacht vrolijk uit voor zulk vies weer. De agentes die het verkeer regelen op de kruispunten van Pjongjang hebben heel grote doorzichtige plastic jassen aan, zodat je hun schattige uniform daaronder nog steeds kunt zien. Maar verreweg het mooiste plaatje dat we zien is een soldaat op de fiets, met een knalgele regenponcho over zijn uniform en zijn Kalashnivov opgeklapt in het fietsmandje voorop. Wij rijden de stad uit over een dijkje en ik begin onze gidsen opgewekt uit te leggen dat dit nu precies is hoe Nederland er uit ziet: dijkjes, grasland, wilgen en regen! De filmstudio beslaat een flink terrein. We zien eerst een gigantisch mozaiek met scenes uit diverse Koreaanse films. De studio heeft 1300 werknemers in dienst, waarvan 200 acteurs. Kim Jong Il is overigens een groot filmfan en hij heeft de studio dan ook talloze malen bezocht. Daarna krijgen we een tour door de "mock up streets" de straten en huizen gebouwd in verschillende stijlen om als filmdécor te kunnen dienen. We zien een traditioneel Koreaans dorpje, de omgeving van Mount Paektu, Zuid Korea in de jaren 50 (met café's en bordelen voor de Amerikaanse soldaten), Japan in de jaren 30, een Chinese winkelstraat en een stuk met Europese huizen. We wandelen met Mr O en onze kettingrokende filmstudiogids door tijden en landen alsof het niets is, gevolgd door het busje met Mr Kim en Mr Yu er in. Het terrein van de filmstudio Oud Koreaans dorpje Decadent Japan, jaren '30 In het gedeelte met gebouwen uit de Koryo-dynastie kunnen we voor 1 euro op de foto gaan als Koryo-koning en koningin. We besluiten het te doen, vooral om Eric mee te sarren, die zich in Beijing als Chinese keizer heeft laten fotograferen. Mr O pakt Sasja's camera. Het begint weer te regenen, dus zet hij ons eerst onder een afdakje. Als het buitje over is wordt er een troon naar het plein gesleept zodat we op de foto kunnen met het regeringsgebouw op de achtergrond. Onze gidsen vinden het reuze vermakelijk. Sasja's koningsgewaad komt amper tot zijn knieën en Mr Kim merkt lachend op dat hij een koning is op sportschoenen. Sas antwoordt waardig dat hij erg modern is voor zijn tijd. Sas wordt gekroond De Koryo Dynastie op sportschoenen Het volgende programmaonderdeel is, speciaal op ons verzoek, een bezoek aan de schietbaan. We hadden tot onze verrassing op het web gelezen dat dit tot de mogelijkheden behoort. De baan bevindt zich in de sporthallenwijk van Pjongjang, ergens voorbij de voetbalhal en de taekwondohal. Het is een prachtige baan: 50 meter lang en voorzien van een elektronisch schotregistratiessyteem. Na elk schot zie je op een monitor in je hokje hoeveel punten je hebt geschoten (tot op een decimaal achter de komma), en aan het eind van een serie laat je met een druk op de knop een bon printen met je resultaten, het beste schot en het gemiddelde. Bovendien hangt boven elke baan een monitor. Achter de baan is een tribune met een stuk of 70 vrolijke gele stoeltjes waarvandaan je de verichtingen van de schutters door het raam kunt volgen. Het schieten is nogal aan de prijs: we betalen één euro voor drie patronen .22 en da's fors duurder dan in Nederland. Maarja, het komt doordat we toeristen zijn. We schieten wat pistool (Margolin en Hämmerli) en geweer (Weirauch oid) tot het al te duur begint te worden. De begeleiding wordt verzorgd door twee dames in mantelpakje, met een bordje opgespeld waar "waitress" op staat. Ze doen niet aan de bij ons verplichte brillen, maar op verzoek komt er wel een paar oordoppen tevoorschijn. Als we ook bij geweer schieten doppen willen dragen lachen ze ons gewoonweg uit. Maar ik hecht nogal aan mijn gehoor, dus ik trek een paar schuimrubber dopjes uit mijn tas en doe die in mijn oren. Voor we weggaan vragen we of we een leeg munutiedoosje kunnen meenemen als aandenken. Het levert wat spraakverwarring op, want ze denken dat we een volle willen meenemen, wat uiteraard niet mag. Maar uiteindelijk krijgen we ons souvenir. Die gaat in een lijstje! Mr Kim vindt het heel grappig dat ik het hoogst heb gescoord en zegt dat Sas vanavond een rondje moet geven. Baan met schotregistratie ...en tribune! Het munitiedoosje Vandaag krijgen we alsnog de lunch in het Revolving Restaurant in het hotel. Helaas is het verschrikkelijk mistig waardoor ons uitzicht vanaf de 47e verdieping niet erg ver komt. En gerevolved wordt er ook al niet. Dat komt waarschijnlijk omdat we de enigen zijn. Later komen er meer mensen en beginnen we wel te draaien. Da's best vreemd: omdat het zo langzaam gaat, geeft het een wat onwerkelijk en niet zo aangenaam gevoel in het hoofd. Eigenlijk stonden we liever stil, haha. Ik herinner me opeens dat ik het draaiende restaurant in de tv-toren van Berlijn ook al niet zo relaxed vond, tien jaar geleden. Revolving Restaurant op de 47e verdieping Koreaanse aardbeienlimondae Na de lunch pakken we onze bagage weer in, want vanavond rijden we naar Nampo. Maar eerst bezoeken we de Mansudae Art Studio, waar we afgelopen zondag voor de dichte deur stonden. De art studio hangt en staat helemaal vol met alle kunst die je hier kunt krijgen: aquarellen, borduurwerken, kamerschermen, keramiek, het een nog mooier dan het ander. Alleen natuurlijk niet de propagandaposters die wij zo koel vinden, want dat is politiek, geen kunst. We lopen alledrie de verdiepingen langs, en telkens als we er een verlaten wordt het licht achter ons uitgedaan. De prijzen staan aangegeven in Koreaanse won, en dat zijn astronomische bedragen. Navraag leert dat een aquarel die ik wel erg mooi vind toch nog altijd 300 euro kost, een bedrag dat onze begroting toch wel een beetje te boven gaat. Bovendien is het papier met punaises op een achtergrond bevestigd. Met punaises, argh! We kopen uiteindelijk vier rijstkommetjes in koryo-stijl. Een mooi aandenken als we er rijst of soep uit eten. Ze worden heel zorgvuldig ingepakt in vele lagen bubbeltjesplastic. Wij zijn klaar maar ons busje is weg. De chauffeur is waarschijnlijk even gaan tanken en buiten regent het hevig, dus we blijven binnen wachten op zijn terugkeer. Mr O doet ook een rondje kunst over de benedenverdieping en gaat vervolgens sereen op een bankje zitten. Er staan ook grote leren stoelen waarin je diep kunt wegzakken. En er staat een tijger. Het is een levensgrote metalen tijger, geheel realistisch beschilderd als tijger, met alle strepen, haartjes etcetera er op en er aan. De tijger wacht op verzending. Hij is gekocht door een Japanner die hem in zijn tuin wil zetten en er 3500 euro voor heeft betaald. Hij heeft alleen geen snorharen, hetgeen Mr Kim doet opmerken dat het vast een vrouwtjestijger is omdat ze geen baard heeft. De chauffeur keert terug met het busje. Omdat het nog steeds hard regent wachten we op de trap van het gebouw, onder het afdakje, tot Mr Yu de zijdeur open doet en Mr O op de achterbank is geklommen. Dan ren ik naar de bus. Sasja wacht even tot ik er in zit, zodat hij ook meteen naar binnen kan zonder al te nat te worden. Een dame van de art gallery denkt kennelijk dat hij niet durft en besluit hem een handje te helpen. Met beide handen geeft ze Sas een flinke zet in zijn rug en duwt hem zonder pardon de trap af. Echte mannen kunnen wel tegen een beetje regen tenslotte. Giechelend installeren we ons voor de rit naar Nampo. De snelweg van Pjongjang naar Nampo heet de "Youth Hero Motorway" omdat hij in het jaar 2000 "vrijwillig" is gebouwd door jongeren, ter gelegenheid van het 55-jarig bestaan van de Arbeiderspartij van Korea. De weg is 55 kilometer lang en 100 meter breed. In de praktijk vertaalt zich dat naar een weg van twee keer vijf banen breed, met een dubbele doorgetrokken streep in het midden, waarop wij het enige gemotoriseerde verkeer zijn. Op de groei gebouwd, zullen we maar zeggen. Wij kijken onze ogen uit. Hoewel deze weg nog maar vijf jaar oud is zit hij vol gaten. Mr Yu ontwijkt deze behendig en gebruikt daartoe alle vijf banen van onze weghelft. En als zich nog meer gaten voordoen ook de andere weghelft, want er is toch geen verkeer. Wat een heerlijk bizarre weg! Wat lijkt het me geweldig om hier zelf te mogen rijden! Een van de schaarse keren dat we een medeweggebruiker tegenkomen is als we een tijdje achter een andere auto aanrijden, beide voertuigen met twee wielen links en twee wielen rechts over de middenstreep. Bij Nampo bekijken we de West Sea Barrage. De rivier de Taedong, die door Pjongjang loopt, stroomt hier de Koreaanse Westzee in. Vroeger kwam het zeewater bij vloed echter heel ver de rivier in, zelfs tot aan Pjongjang. Het rivierwater werd daardoor brak en was dus niet geschikt om drinkwater van te maken of om te gebruiken voor industriële doeleinden. Daarom is de West Sea Barrage gebouwd, een dam van acht kilometer lang, voorzien van verschillende sluizen waardoor schepen van de rivier naar zee kunnen en vice versa. Na vijf jaar bouwen was hij gereed in 1986. Sindsdien is het riverwater van de Taedong bruikbaar voor drinkwaterwinning, industrie en irrigatie van landbouwgrond. De West Sea Barrage Bezoekerscentrum Video over de constructie We bekijken de dam en de sluizen, die er indrukwekkend uitzien. Op zee wemelt het van de vissersboten, een vrolijk gezicht. In een bezoekersruimte krijgen we een video te zien over de constructie van de dam. Als de video is afgelopen vraagt de lokale gids of wij nog vragen hebben. Die hebben wij niet, dus we zijn snel weer weg. Terug in het busje begin ik Mr O uit te leggen dat we ons wel kunnen inleven in het verhaal van de West Sea Barrage, omdat Nederland ook een lange historie van dammen en dijken heeft. Ik teken een kaartje van Nederland en begin te vertellen over de afsluitdijk. Sas tikt me op de vingers: hebben we net een heroïsch verhaal gehoord over de constructie van een dam van acht kilometer lengte waar men hier heel trots op is, begin ik vrolijk te babbelen over een Nederlandse dam die vier keer zo lang is. Ik voeg er dus nog snel aan toe dat de afsluitdijk niet zo'n mooi sluizensysteem heeft als de West Sea barrage. Mr O bestudeert ondertussen mijn schets van Nederland en vraagt waar Duitsland, België en Frankrijk nu precies liggen op dit kaartje. Hij is ooit in Moskou geweest en in Berlijn, bij de Brandenburger Tor. Helemaal met de trein vanuit Korea. We gaan naar het Hot Spring House, een voormalig regeringsresort met thermaal water, dat sinds enkele jaren ook open is voor toeristen. Het is rustiek gelegen tussen dorpjes en boerderijen in de buurt van Nampo. Van buitenaf zien we alleen een betonnen muur en een soldaat met een AK die bij de poort staat. Binnen staat een bord dat ons welkom heet. Wij krijgen met zijn vijven een van de royale huizen toegewezen die verspreid over het terrein liggen. Ieder heeft een eigen, erg sjiek ingerichte, kamer met glimmend gepoetste meubels en een ruim bad met een kraan waar geneeskrachtig bronwater uit komt. Mr O bepaalt dat wij nu een bad nemen en daarna gaan eten. Dus dat doen we. De ludiek gevormde badkuip is vrolijk gedecoreerd met minitegeltjes in blauw, groen en rood en er staat zelfs een ligstoel naast om bij te komen van het badderen. Op zich best handig: het water is volgens de drijvende thermometer een graad of 38, en na een kwartiertje zijn we zo rood als twee gekookte kreeftjes. Ons busje, ons huis en de groene omgeving Onze kamer heeft sjieke meubels en een bad met bronwater In de lobby van de "recreation building" hangt een groot schilderij van een woeste zee. He, Vladimir Poetin is hier geweest: Sas herkent het schilderij als achtergrond van een foto van Poetin die we elders hebben zien hangen. Mr O neemt ons mee naar de karaokezaal, waar we een video te zien krijgen over het resort en wat er allemaal te doen is. De video is aanvankelijk in het Koreaans, maar wordt na enig zoeken gewisseld voor een Engelse. Ondertussen zitten wij daar met zijn drietjes, in grote leren fauteuils, voor een enorme lege parketvloer met volle discoverlichting aan en bladeren wat door de lijst met aan te vragen karaokenummers. Als we in de eetzaal komen blijkt er gedekt voor twee personen aan een tafel waar er minstens zes aan kunnen zitten. Da's voor ons. Aan de zespersoonstafel ernaast is voor drie personen gedekt. Die is voor onze gidsen en chauffeur. En de plaatsen zijn ook nog zo gekozen dat we met onze rug naar hen toe zouden zitten! Niet ons idee van gezelligheid. In een vlaag van toeristische ongehoorzaamheid beginnen wij al aanstalten te maken onze borden te verplaatsen naar hun tafel, maar dan komt de bediening aangerend die ons maant te gaan zitten en de heren bij ons aan tafel installeert. Nu is ook goed te zien dat wij meer geserveerd krijgen dan onze begeleiders, best genant. Niet dat zij te weinig krijgen trouwens, wij krijgen gewoon weer bizar veel. Even later komt een ploeg Engelse toeristen binnen. Zij bezetten met hun groepje wel een volledige tafel. Hun gidsen zien de onze gidsen bij ons aan tafel zitten en beginnen meteen grappen tegen ze te maken. In het Koreaans uiteraard, maar de strekking is wel duidelijk. Of ze soms te goed zijn om met hun collega-gidsen een tafel te delen. Al die gidsen kennen elkaar natuurlijk goed, want ze wonen gedurende het toeristenseizoen allemaal in hetzelfde hotel en komen elkaar voortdurend overal tegen, dus de opmerkingen vliegen over en weer. Hetzelfde geldt voor het personeel in de hotelbar of het resort. Ik vraag de gidsen om hulp en uitleg aangaande het correct vasthouden van de eetstokjes. Ik kan prima met stokjes eten, ik laat niks vallen en ik hoef zeker niet te verhongeren, maar nu ik gister voor de tweede keer schaamteloos ben uitgelachen door een Chinees wil ik wel eens weten hoe het dan echt moet. Mr Kim en Mr O beginnen het beide uit te leggen en voor te doen en ik kijk van links naar rechts en porbeer het zo goed mogelijk na te doen, wat weer voor de nodige hilariteit zorgt. Ik ben persoonlijk van mening dat je met de officiele manier minder grip hebt op de stokjes, maar dat is eignelijk niet maatgevend, want ik hou mijn pen ook raar vast bij het schrijven. Na een tijdje snap ik in elk geval hoe het moet, maar nu nog oefenen. Mr Kim heeft een halve literfles Koreaanse wodka besteld. Op het etiket staat gedrukt dat het alcoholpercentage 40% is, maar de 40 is met ballpoint doorgekrast en veranderd in 25. Ik drink water bij het eten, omdat ik vanwege een moeilijk dieet geen alcohol mag, maar halverwege het diner besluit ik toch die wodka eens te proberen. Je bent niet elke dag in Noord Korea tenslotte! Ik leeg mijn waterglas en schenk een laagje wodka in, waarvan ik voorzichtig zit te nippen. De wodka smaakt goed, en het idee dat het Noord Koreaanse wodka is, doet m nog beter smaken. Koel! Maar ik drink heel rustig, omdat ik geen alcohol meer gewend ben. Dan komt er een serveerster langs met een theeketel en omdat het een theeketel is ben ik niet alert op mijn waterglas met wodka. Er blijkt echter geen thee maar water in de ketel te zitten en ze schenkt pardoes, heel attent, mijn glas tot de rand toe vol. Ieks, daar gaat mijn wodka! Ik roep nog 'neehee' maar het is al te laat. De serveerster kijkt wat geschrokken als de gidsen vertalen waar het over gaat, maar ik vind de situatie nogal hilarisch en schiet ontzettend in de lach. De rest van de wodka nuttig ik giechelend als een zeer verdunde oplossing. Video in de karaokekamer Sas zoekt een liedje uit Pool in Korea! Na het eten besluiten we te gaan poolen. Ik speel tegen Mr Kim en daarna Sas tegen Mr O, die er zelfs zijn bril voor afzet. Er gaan diverse flessen Koreaans bier doorheen en Mr Yu, die geen Engels spreekt, gebaart dat hij niet meer hoeft anders kan hij morgen niet rijden. Sas doet net of hij toch inschenkt en we leggen met veel armgebaren uit dat we hem dronken willen voeren zodat wij morgen eindelijk eens kunnen rijden over die waanzinnig lege tweekeervijfbaansweg. Dat lijkt onze chauffeur heel goed te verstaan en hij moet er erg om lachen. Om een uurtje of elf lopen we met Mr O terug naar huis, terwijl de anderen nog wat gaan pingpongen. "Vrijgezellen" zegt Mr O hoofdschuddend. Er zal ongetwijfeld nog heel wat drank doorheen gaan vanavond. De chauffeur is wel getrouwd, maar veel van de gidsen zijn vrijgezel. Als je de oudste zoon bent, zoals Mr Kim bijvoorbeeld, heb je tot taak je ouders te onderhouden en kun je voorlopig dus geen eigen gezin stichten. Maar wij gaan naar bed. Mr O en ik zijn van plan morgenochtend heel vroeg op staan om een bijzonder schouwspel mee te maken. Op een nabijgelegen berg slapen elke nacht namelijk duizenden kraanvogels. Bij de eerste ochtendschemer vliegen ze weg en de hele lucht is dan vol vogels. Mr O laat ons nog even zien op welke plek je het beste uitzicht hebt op de berg, maar het is echt zo'n bungalowpark waar alles op elkaar lijkt en we lopen op de terugweg bijna het verkeerde huisje binnen in het donker. Terzijde: In dit profiel van Kim Jong Il op the BBC-website staat een foto van hem met Madeleine Albright voor het schilderij van de zee waar ik het hierboven over had. Scroll een pagina omlaag om het in beeld te krijgen.